FAQ: vraag 3

Waarom zijn er openingen in de overkapping?

De ambitie: de Ring overkappen

In 2016 stelde de intendant samen met de burgerbewegingen en overheden een ambitienota op. In deze nota ambiëren we samen de verbetering van de leefbaarheid rondom de Antwerpse Ring, door de Ring geheel te overkappen. Dat is, ook internationaal gezien, een uniek project.

Om de Ring te kunnen overkappen, moet de veiligheid gegarandeerd kunnen worden. En dan gaat het zowel over de veiligheid van de weggebruikers, als over de veiligheid van mensen die in de omgeving van de Ring wonen.

Drie uitdagingen op vlak van veiligheid

Tunnelveiligheid: De verkeersintensiteit op de Ring is zeer hoog, met een groot aandeel vrachtverkeer. Daarnaast is er risicovol transport van gevaarlijkste stoffen. Dat transport valt onder de zogenaamde ADR-regelgeving, een Europese overeenkomst die het wegtransport van gevaarlijke goederen reguleert. Indien door een ongeval brand ontstaat kan ook de lading van een gewone vrachtwagen en zelfs een personenwagen zorgen voor een gevaarlijke combinatie van rookgassen en hitte. De Antwerpse Ring is onderdeel van een wegennetwerk waarlangs dat transport van gevaarlijke stoffen gebeurt. Alternatieve routes over de weg voor dit transport zijn op dit moment nauwelijks aanwezig. In combinatie met de infrastructurele barrières, waaronder het Albertkanaal en de Schelde, resulteert dit alles in een complexe opgave. Naast weginfrastructuur moeten we ook werken aan alternatieve transportmodi voor deze goederen, zoals spoorwegen en binnenvaart.

Verkeersveiligheid: Het borgen van de veiligheid onder de overkapping start met een zo veilig mogelijk verkeerssysteem. Dat resulteert immers in het verlagen van de kans op incidenten. Verkeersveiligheid en tunnelveiligheid zijn nauw met elkaar verbonden.

Verkeersmanagement: De verkeersstromen op de Ring zijn divers, intensief en risicovol. Er is veel filevorming en de kans op incidenten is hoog. De bereikbaarheid voor hulpdiensten schiet regelmatig te kort. Om de verkeersstromen over de Ring te leiden, met zo min mogelijk kans op files en incidenten, is continu verkeersmanagement noodzakelijk.

Een gehele of gedeeltelijke overkapping vergt een integrale analyse waarbij tunnel-veiligheid, verkeersveiligheid en verkeersmanagement in samenhang worden
beschouwd. Ook toetsing van de plannen aan geldende wet- en regelgeving is nodig.

Wetgevend kader voor tunnelveiligheid

De gevolgen van een ongeval in een tunnel zijn altijd groter dan een ongeval buiten een tunnel. De EU stelde daarom een specifieke richtlijn op om de veiligheid in tunnels langer dan 500 meter te waarborgen. Die richtlijn geldt voor tunnels in het Trans-Europese Transportnetwerk (TEN-T), waarvan de Ring van Antwerpen onderdeel is. Ook kortere tunnels en tunnels buiten het TEN-T netwerk moeten natuurlijk veilig zijn.

Met de toepassing van de richtlijn verkleinen we het veiligheidsrisico op twee
manieren. Enerzijds moet de kans op ongevallen verkleind worden. Anderzijds voor-ziet de richtlijn in diverse voorzieningen om de gevolgen van ongevallen te beperken.

De Europese Richtlijn is in België, in tegenstelling tot bijvoorbeeld in Nederland, meteen omgezet in nationale regelgeving. De richtlijn is niet nader uitgewerkt. Dit betekent enerzijds dat er meer vrijheid is bij het ontwerp van tunnels dan in Nederland. Anderzijds is er ook minder houvast.

Het is de Vlaamse Tunnelautoriteit die geval per geval de veiligheid van een tunnel
beoordeelt
. Ook bij de overkapping van de Antwerpse Ring. Daarbij neemt de Tunnel-autoriteit de complexiteit van het verkeer mee in haar analyse. Zij legt ook richtlijnen op aan de ontwerpteams. Bijvoorbeeld over de maatregelen die genomen moeten worden om de veiligheid te garanderen. Hier gaat het om de veiligheid van de tunnelgebruikers én die van de gebruikers van de ruimte op de kap.

Niet onbelangrijk: het is diezelfde Vlaamse Tunnelautoriteit die ook aansprakelijk kan worden gesteld wanneer later zou blijken dat de tunnel niet voldoende veilig werd
ingericht. Het spreekt voor zich dat men hier dus met de grootste omzichtigheid te
werk moet gaan.

Welke ideeën worden onderzocht?

Hoewel er nog geen volledige studies zijn uitgevoerd, zullen een aantal ideeën die de veiligheid op de Ring kunnen vergroten nader worden onderzocht:

Het beter beheren en sturen van gevaarlijke transporten. Dat kan bijvoorbeeld door deze alleen op vastgestelde tijdstippen te laten rijden, of alleen onder begeleiding in kolonne te laten rijden op rijstroken die op dat moment niet door ander verkeer gebruikt mogen worden. Ook kunnen er omleidingsroutes worden gerealiseerd. Zo kan het vervoer van gevaarlijke transporten over de Ring verminderd worden. Het aantal ADR-transporten over de Ring moet ook verminderd worden door in te zetten op spoorvervoer en binnenvaart.

Het realiseren van mechanische ventilatie en automatische blussystemen. Zo kunnen bij incidenten gevaarlijke (explosieve) gassen afgezogen worden. Dat kan de kans op explosies verminderen.  De blussystemen kunnen snel een beginnende brand opsporen en bestrijden.

Het voorzien van openingen in de overkapping. Volgens experten zijn openingen in de overkapping noodzakelijk. Het aantal openingen en de grootte daarvan staat echter nog lang niet vast. De openingen zijn onder normale omstandigheden nodig om uitlaatgassen af te voeren. Maar ze zijn ook nodig om bij incidenten gevaarlijke gassen of rook af te voeren. De basisaanname is op dit moment dat er elke twee kilometer ten minste één opening van 150 meter nodig is. Op een aantal locaties zullen bijkomende of grotere openingen noodzakelijk zijn. De uitwerking van de gaten staat ook nog niet vast.  Er kan bijvoorbeeld onderzocht worden of openklappende luiken toegepast kunnen worden. De ontwerpteams hebben verschillende voorstellen gedaan voor de gaten, die voorstellen worden verder onderzocht en uitgewerkt.

Het verkeersmanagement verder optimaliseren. Het continu monitoren van de Ring met camerabewaking zodat ingegrepen kan worden bij files of incidenten. Van afstand kunnen snelheidsbeperkingen worden ingesteld, rijstroken worden gesloten, hulpdiensten worden opgeroepen of omleidingsroutes worden ingesteld.  Trajectcontrole is een manier om deze snelheidsbeperkingen af te dwingen.

Het aanpassen en verlengen van op- en afritten. Zo hebben deze meer capaciteit en ontstaan er bij drukte geen files op de rijstroken voor doorgaand verkeer.

Het scheiden van doorgaand verkeer en lokaal verkeer. Het doel hiervan is door middel van het snelwegontwerp het aantal weefbewegingen (wisselen van rijstroken) te beperken. Dit kan door een fysieke scheiding aan te brengen (bijvoorbeeld aparte tunnelbuizen voor beide stromen), door het aanbrengen van doorgaande belijning of door bebording en bewegwijzering.

Het invoeren van een slimme kilometerheffing. Daarmee kan het verkeer op de Ring op de drukste tijdstippen beperkt worden.

Hoe nu verder?

Substantiële delen van de Oosterweelverbinding worden volledig overkapt. Op een
aantal plaatsen zijn nog openingen nodig om een voldoende veiligheid te kunnen garanderen. De intendant en Arup hebben onderzocht hoe de Zuidoostelijke Ring, tussen het Sportpaleis en de Kennedytunnel, maximaal overkapbaar is. Hierbij wordt geopteerd voor een ontvlochten verkeerssysteem tussen de verkeersknopen Antwerpen-Oost en Antwerpen-Zuid. Dit onderzoek moet in een verdiepingsstudie verder worden uitgewerkt.

De overkappingsambitie voor de Ring is niet vergelijkbaar met eerdere overkappings- en tunnelprojecten. Ook internationaal is het uniek. Daarom is een vernieuwende aanpak nodig. Om de Ring van Antwerpen te kunnen overkappen is waarschijnlijk een combinatie nodig van bovenstaande maatregelen en onderstaande sporen:

Nieuwe, nog te ontwikkelen oplossingen. — De ontwikkelingen op het vlak van risicobeheersing, voertuigtechnologie en verkeersmanagement staan niet stil. De experts verwachten dan ook dat er in de toekomst innovaties zullen zijn die het mogelijk maken om meer te kunnen overkappen, of dat er technologieën ingang vinden die minder of kleinere openingen noodzakelijk zullen maken. Zelfrijdende auto’s kunnen de kans op ongevallen en incidenten verminderen. De EU overweegt in de toekomst bijvoorbeeld meer veiligheidssystemen te verplichten in nieuwe wagens. Uitlaatgassen worden beperkt als iedereen elektrisch gaat rijden.

(Internationale) kennis en ervaring mobiliseren. — De intendant stelt voor een integrale studie rond verkeers- en tunnelveiligheid uit te voeren voor de gehele Ring, inclusief de aansluitingen op het lokale wegennetwerk. Hiervoor moet alle internationale topkennis worden gemobiliseerd. Bij de studie worden alle belanghebbenden betrokken: overheden, hulpdiensten, de Haven van Antwerpen, bedrijven, burgerbewegingen, …

Out of the box ideeën — De toekomst draagt mogelijkheden in zich die we vandaag nog niet zien. Door out of the box te denken, kunnen we als stad en regio een internationale pioniersrol opnemen. Het uitwisselen van kennis tussen alle betrokken partijen is daarbij cruciaal. Want waar ideeën gedeeld worden, ontstaan nieuwe inzichten.

terug naar het overzicht